De cursus Wat is filosofie?: denken, taal en AI onderzoekt hoe in de 20e en 21e eeuw is nagedacht over de betekenis van filosofie en de rol die zij kan spelen in een snel veranderende wereld.
We volgen een filosofische lijn die begint bij de fenomenologie en loopt via het existentialisme, het postmoderne denken van Foucault en Deleuze, tot bij Sloterdijk en de actuele vragen rond AI.
De fenomenologie ontstond als reactie op twee dominante stromingen uit de 19e eeuw: het wetenschappelijk positivisme en het psychologisme.
Husserl keerde zich tegen het idee dat kennis louter uit objectieve feiten of psychologische processen kan worden verklaard. Zijn methode wil “zurück zu den Sachen selbst!” — terug naar de dingen zelf, zoals ze zich in de ervaring geven, voordat theorie of interpretatie hen vervormt. Fenomenologie beschrijft zo de essenties van ervaring via methoden als de epoché (het tussen haakjes zetten van vooronderstellingen).
Het existentialisme neemt de fenomenologische methode over, maar verlegt de focus naar het concrete menselijke bestaan: tijdelijkheid, keuzes, vrijheid, verantwoordelijkheid, angst.
Het beroemdste uitgangspunt: l’existence précède l’essence — de mens heeft geen vaste essentie, maar vormt zichzelf door zijn keuzes. Filosofie wordt hier een oefening in zelfbepaling binnen een wereld die we niet zelf hebben gekozen.
Foucault breekt met de focus op ervaring en het subject. In plaats daarvan analyseert hij de structuren, discoursen en machtsnetwerken die bepalen wat kan worden gedacht, gezegd en gezien. Filosofie wordt hier een archeologie van kennis en een genealogie van macht: hoe zijn de huidige waarheden, instituties en mensbeelden historisch gevormd?
Deleuze verlaat net als Foucault het idee van een vooraf gegeven subject of wereld, maar vertrekt vanuit immanentie: een veld van krachten, verschillen en wordingsprocessen waaruit subjecten en objecten pas ontstaan.
Filosofie is volgens hem het scheppen van concepten — niet om de werkelijkheid te representeren, maar om haar te transformeren en nieuwe mogelijkheden te openen.
Sloterdijk neemt deze lijn op, maar verschuift de vraag naar de technieken en oefenruimten waarin mensen zichzelf vormen en conditioneren.
Zijn antropotechniek laat zien dat menselijke zelfvorming altijd plaatsvindt binnen sferen — fysieke, culturele en technologische omgevingen die ons denken en handelen dragen. Daarmee schuift hij het debat naar een posthumanistische en technologische context, wat direct aansluit bij vragen over AI en cognitieve infrastructuren.
AI confronteert ons met nieuwe vragen:
- Kan AI zelf concepten ontwikkelen?
- Hoe beïnvloedt AI onze manier van filosoferen?
- Daagt AI ons uit om fundamenteel anders over onszelf, vrijheid en macht te denken?
Tijdens de bijeenkomsten wordt AI ook praktisch ingezet als hulpmiddel en sparringpartner, om te laten zien hoe technologie het filosofische gesprek kan veranderen.
Ontdek wat Simone de Beauvoir en Gilles Deleuze te zeggen hebben over ‘Wat is filosofie?’
Bekijk wat Michel Foucault heeft geleerd van Jorge Luis Borges
Duik in de functionalistische wereld van Blaise Agüera y Arcas
Opzet
- Bijeenkomst 1: Fenomenologie – existentialisme – Simone de Beauvoir
- Bijeenkomst 2: Postmodern denken – Michel Foucault
- Bijeenkomst 3: Postmodern denken – Gilles Deleuze
- Bijeenkomst 4: Filosofie en technologie – Peter Sloterdijk
- Bijeenkomst 5: Filosofie en AI – denken, taal en conceptcreatie met en over AI
- Bijeenkomst 6: Filosofie met AI – ethiek
De powerpoint-presentaties krijg je toegestuurd
Literatuur
Je ontvangt een reader met teksten van:
Simone de Beauvoir, Michel Foucault, Gilles Deleuze, Peter Sloterdijk, Blaise Agüera y Arcas
Deelnemen aan deze cursus
6 bijeenkomsten van 13:30 uur – 16:00 uur op
Donderdagmiddag 23 en 30 oktober, 6, 20 en 27 november, 4 december
Kosten: € 190,-
OBG Nijmegen ruimte Nicolaaskapel
Prof. Cornelissenstraat 2
6524 PJ Nijmegen