6 bijeenkomsten van 13:30 uur – 16:00 uur op
Donderdagmiddag 28 oktober, 11, 18, 25 november, 2 en 9 december
Bibliotheek Mariënburg Nijmegen
Mariënburg 29
6511PS Nijmegen
“De foto is de fetisj die de tijd terug moet halen, maar de winst is het verlies: in ruil voor de herinnering aan een vroeger zelf krijg je de zekerheid van het voorgoed voorbije, van het ogenblik dat nooit meer terugkomt, terwijl je het nu juist had willen vasthouden.” Cees Nooteboom
Geschiedfilosofie
In de nieuwe cursus ‘Geschiedenis of Op zoek naar de verloren tijd’ probeer ik aan te geven dat het verleden op verschillende, tegengestelde wijzen van belang is voor het heden.
Te veel geschiedenis maakt ons passief en te weinig geschiedenis maakt ons blind. Wat is de rol van het vergeten hierbij? Hoe werkt het geheugen en de herinnering?
Verschillende slavernij tentoonstellingen (Amsterdam en Nijmegen) laten zien dat het nodig is de geschiedenis te ‘repareren’. Is een objectieve geschiedenis eigenlijk wel mogelijk?
We weten dat de geschiedenis voorwaarts gaat, maar we verklaren en begrijpen haar met de kennis van nu en redeneren achterwaarts. Gebeurtenissen lijken naderhand verklaarbaar, maar van tevoren niet te voorspellen. Wat is nu die Hindsight bias? En wat zegt dat over ‘tijd’?
De mens heeft altijd al nagedacht over het einde van de geschiedenis. Vanuit de religie werd dat aangeduid als de apocalyps en de komst van de jongste dag.
Vanuit de filosofie is het Hegel, die zei: “Ik zag Napoleon, de wereldziel, rijden door de stad … Het is een prachtig gezicht om, geconcentreerd in één punt, zittend op een paard, een individu te zien die de wereld verovert en beheerst.” De vrijheid had gezegevierd, de geschiedenis was voltooid.
Francis Fukuyama zal dat nog eens herhalen bij de val van de muur. Ook toen was het einde van de geschiedenis aangekondigd, de liberale democratie had gezegevierd over rivaliserende ideologieën.
Nu met de klimaatcrisis kun je denken dat het einde van de geschiedenis nadert. Het uitsterven van de soort laat niemand na om nog te verhalen. Kunnen wij ons eigen einde denken?
Is geschiedenis een heilloze opeenvolging van vernietiging, zoals Walter Benjamin beweert, of is geschiedenis zoals Nietzsche zegt een belemmering voor de toekomst.
Opzet
De volgende onderwerpen komen aan de orde:
- Het nut en nadeel van geschiedenis (Nietzsche)
- Beschouwingen over tijd (verleden, heden, toekomst) (Nussbaum, Arendt, Deleuze)
- Het einde van de geschiedenis (Benjamin, Fukuyama, ten Bos)
- Alternatieve geschiedenis (Taleb)
- Wat kunnen we van geschiedenis leren (Nietzsche, Benjamin, Arendt)
- Biografie en geschiedenis (Nussbaum)
De powerpoint-presentaties krijg je toegestuurd
Literatuur
De deelnemers ontvangen een reader met teksten van:
Friedrich Nietzsche, Walter Benjamin, Hannah Arendt, Gilles Deleuze, Nassim Nicholas Taleb, Francis Fukuyama
René ten Bos, Martha Nussbaum
Deelnemen aan deze cursus